Kan een kerkelijk huwelijk buiten de kerk?

Soms wel, maar niet zomaar en zeker niet overal. Een rooms-katholiek huwelijk hoort volgens het kerkelijk recht in een kerk of kapel thuis; voor een andere plek is uitdrukkelijke toestemming van de bisschop nodig, en die wordt zuinig gegeven. In de protestantse traditie beslist de plaatselijke kerkenraad of de gemeente, en daar is een dienst in een tuin, een boerderij of een landgoed makkelijker te regelen. Begin dus bij de pastoor of de dominee van de gemeenschap waar jullie bij horen.

Wat ook meespeelt: in Nederland en België moet het burgerlijk huwelijk altijd eerst gesloten zijn voordat een kerkelijke viering mag plaatsvinden. De kerk voltrekt dus niet jullie huwelijk voor de wet, en de ambtenaar van de burgerlijke stand doet niets aan jullie kerkelijke situatie. Die scheiding bepaalt ook jullie planning: eerst het gemeentehuis, daarna de kerkelijke viering, eventueel op dezelfde dag.

Wat zegt de katholieke kerk over de plaats van de viering?

Het kerkelijk recht wijst de parochiekerk aan als de gewone plaats voor een huwelijk, en noemt een kapel of een andere kerk als eerste alternatief. Voor een plek buiten een gewijd gebouw moet de bisschop van het bisdom toestemming geven, en die beoordeelt per geval of er een goede reden is. Veel bisdommen in Nederland en Vlaanderen zijn daar terughoudend in, omdat de viering van een sacrament aan de gewijde ruimte verbonden is.

Wat je in de praktijk ziet:

• Toestemming voor een andere kérk of kapel dan je eigen parochie is doorgaans goed te regelen.
• Een kloosterkapel, een ziekenhuis- of begijnhofkapel wordt vaak wel toegestaan.
• Een tuin, een strand of een feestzaal wordt in de regel niet toegestaan voor de voltrekking zelf.
• In uitzonderlijke situaties, bijvoorbeeld bij ziekte, kan er wel ruimte zijn.

Vraag het dus altijd na en vertrouw niet op wat een locatie zelf beweert. Een trouwlocatie die zegt dat een priester bij hen kan voltrekken, spreekt namens zichzelf en niet namens het bisdom.

Hoe vraag je toestemming en bij wie?

Via je eigen parochie en niet rechtstreeks bij het bisdom. De gang van zaken is meestal zo: je meldt je bij de pastoor van de parochie waar een van jullie woont, jullie hebben een of meer gesprekken, en de parochie vult het huwelijksdossier aan. Wil je buiten het kerkgebouw vieren, dan legt de pastoor dat verzoek met onderbouwing voor aan het bisdom.

Reken op tijd. In beide landen wordt aangeraden je minstens een halfjaar voor de gewenste datum te melden, en bij een verzoek dat langs het bisdom moet, is dat een ondergrens en geen streefdatum. Vraag ook wat er aan documenten nodig is: een recent doopbewijs is een vast onderdeel, en bij een partner van een ander geloof komt daar meer bij kijken. Die situatie staat beschreven in wat de kerk vraagt als je partner een ander geloof heeft.

Kan het bij een protestantse kerk wel buiten?

Daar is meer ruimte, omdat het huwelijk er geen sacrament is maar een dienst waarin jullie verbintenis wordt gezegend. De beslissing ligt bij de kerkenraad van de plaatselijke gemeente, in overleg met de predikant. Veel gemeenten staan een dienst op een andere plek toe, zeker als de eigen kerk te groot, te klein of in verbouwing is.

In de praktijk vraagt zo'n dienst buiten wel meer afstemming. De predikant wil weten hoe de ruimte eruitziet, waar de gemeente zit, hoe het geluid geregeld is en of er een plek is voor gebed en zang zonder dat het wegvalt tegen de buitenlucht. Reformatorische en evangelische gemeenten gaan hier elk weer anders mee om, dus ook hier geldt: de enige betrouwbare bron is je eigen gemeente.

Wat is het verschil tussen een kerkelijk huwelijk en een zegening?

Dat verschil is de kern van dit onderwerp. Bij een kerkelijk huwelijk sluiten jullie voor de kerk een huwelijk, met een bevoegde bedienaar en twee getuigen, en dat wordt in de kerkelijke registers opgenomen. Bij een zegening vraagt een priester, diaken of voorganger Gods zegen over een verbintenis die al bestaat, zonder dat er kerkelijk een huwelijk wordt gesloten.

Een zegening kan op veel meer plekken en is daardoor de weg die koppels kiezen die buiten willen vieren met een geestelijke erbij. Spreek alleen heel precies af wat jullie krijgen, want de woorden lijken op elkaar en de betekenis niet. Vraag letterlijk: sluiten wij hier een kerkelijk huwelijk, of is dit een zegening? En als het een zegening is: komt dat in enig register terecht? Dat is ook van belang als jullie later een kerkelijke procedure zouden willen starten, zoals een nietigverklaring van een kerkelijk huwelijk.

Waar let je op bij een viering buiten?

Op de dingen die in een kerkgebouw vanzelf goed zitten. Een korte lijst om met de voorganger en de locatie door te nemen:

• Geluid: een buitenruimte slokt stemmen op, dus reken op microfoons en een versterker.
• Weer: een plan B onder dak, en een beslismoment met een tijdstip erbij.
• Zitplaatsen: voldoende stoelen, en schaduw voor oudere gasten.
• Liturgie: wat er nodig is aan tafel, kruis, kaarsen en boekjes.
• Toegankelijkheid: een vlakke route voor rolstoelen en krukken.
• Muziek: akoestisch werkt buiten vaak beter dan een orgelopname.

Zoek je nog een plek die zich hiervoor leent, bekijk dan de mogelijkheden bij trouwlocaties die zowel een binnen- als een buitenruimte hebben.

Zo komen jullie tot een besluit

1. Bepaal eerst welke kerk of gemeenschap jullie viering doet; die bepaalt wat kan.
2. Meld je ruim een halfjaar vooraf bij de parochie of de predikant.
3. Vraag expliciet of een andere plek dan het kerkgebouw mogelijk is, en wie daarover beslist.
4. Laat een eventueel verzoek aan het bisdom door de parochie opsturen, met onderbouwing.
5. Kan de voltrekking niet buiten, kies dan tussen een kapel of een zegening op locatie.
6. Plan het burgerlijk huwelijk altijd vóór de kerkelijke viering.
7. Leg geluid, weeralternatief en toegankelijkheid schriftelijk vast bij de locatie.