Kun je getrouwd zijn en toch apart wonen?

Ja. Een gezamenlijk adres is in Nederland noch in België een voorwaarde om getrouwd te zijn of te blijven, en jullie kunnen dus na de huwelijksdag ingeschreven blijven staan op twee adressen. Het huwelijk zelf verandert daar niets aan. Wat wel aandacht vraagt, zijn de gevolgen: twee huishoudens kosten meer dan één, en een aantal regelingen kijkt naar jullie huwelijk en niet naar jullie adres.

Deze pagina gaat over het wonen zelf: de keuze, de kosten en de afspraken. Gaat jullie vraag over de aangifte bij de gemeente of de stad, over de voorwaarden om te mogen trouwen en over de controle op schijnhuwelijken, dan staat dat uitgewerkt in kun je trouwen zonder samen te wonen?. De regels in dit artikel zijn algemeen beschreven: voor jullie eigen situatie zijn de gemeente, de belastingdienst en een notaris de bronnen die binden.

Waarom kiezen koppels ervoor om apart te blijven wonen?

Zelden uit afstandelijkheid, bijna altijd uit omstandigheden. Dit zijn de redenen die we het vaakst horen.

• Kinderen uit een eerdere relatie, met een omgangsregeling die aan een huis en een school vastzit.
• Zorg voor een ouder, waardoor een van jullie in de buurt moet blijven wonen.
• Werk in een andere stad of een ander land, met een huurcontract of een dienstwoning erbij.
• Een eigen woning die een van jullie niet wil of kan verkopen.
• Een bewuste voorkeur: twee plekken, eigen ritmes, en elkaar opzoeken in plaats van elkaar passeren.
• Een tijdelijke situatie: de verbouwing is niet klaar, of de verkoop sleept aan.

Het verschil tussen tijdelijk en blijvend is het belangrijkste onderscheid dat jullie zelf moeten maken. Is het tijdelijk, zet er dan een horizon op en spreek af wat er gebeurt als die datum verschuift. Is het blijvend, behandel het dan ook zo, met afspraken die bij twee huishoudens passen.

Wat betekent dit voor jullie geld?

Twee huishoudens betekent twee keer vaste lasten: twee huren of hypotheken, twee energiecontracten, twee verzekeringen, twee keer internet, soms twee auto's. Dat is de grootste financiële gevolgtrekking en die blijft elke maand terugkomen. Zet die lasten daarom één keer naast elkaar in onze budgetplanner en maak zichtbaar wat samen betaald wordt en wat ieder apart draagt.

Op fiscaal vlak geldt hoofdzakelijk dit, en het verschilt per land.

• In Nederland zijn gehuwden voor de belasting en voor de toeslagen in beginsel fiscaal partner, ook als jullie niet op hetzelfde adres staan. Of een toeslag wijzigt en hoe het huurrecht of de hypotheekrenteaftrek uitpakt bij twee woningen, hangt af van jullie situatie. Vraag dat na bij de Belastingdienst of bij een belastingadviseur.
• In België dienen gehuwden in beginsel een gezamenlijke aangifte in. Voor koppels die feitelijk gescheiden leven, gelden eigen regels en een eigen moment waarop dat begint te spelen. Dat is geen vanzelfsprekendheid, dus leg het voor aan de FOD Financiën of aan een boekhouder.

Een verkeerde aanname kan hier geld kosten, zowel in de vorm van een naheffing als in de vorm van een gemiste regeling. Zet jullie situatie dus één keer schriftelijk voor aan de juiste instantie, en bewaar dat antwoord.

Welke afspraken horen op papier?

Meer dan bij koppels die samen in één huis wonen, omdat twee huishoudens vragen oproepen die anders niet gesteld worden. Denk aan deze punten.

• Het huwelijksvermogensstelsel. In Nederland geldt zonder notariële afspraken de beperkte gemeenschap van goederen, in België het wettelijk stelsel. Wie apart woont en apart een woning bezit, wil meestal zwart op wit hebben wat eigen blijft en wat gemeenschappelijk wordt.
• De woningen zelf. Op wiens naam staat welk huis, wie betaalt het onderhoud, en wat gebeurt er met de woning van de een als die wegvalt.
• Erfrecht en testament. Het huwelijk geeft een erfrechtelijke positie, maar bij twee woningen en soms kinderen uit een eerdere relatie wordt het snel ingewikkeld.
• De kosten van de kinderen, als die er zijn, en wie welk deel draagt.
• Praktische volmachten, zodat de ene partner bij ziekte van de ander iets kan regelen.

Voor dit soort afspraken is de notaris het adres, in beide landen. Wat het verschil is tussen trouwen en een samenlevingscontract, en wanneer dat laatste meer past, leggen we uit in huwelijk of samenlevingscontract.

Hoe reageert de omgeving hierop?

Met vragen, en soms met een mening. Reken erop dat familie en collega's het willen begrijpen en dat sommigen het lezen als een signaal dat het niet goed zit. Dat is onaangenaam, en het is handig om er een antwoord voor klaar te hebben dat geen uitleg vraagt: "wij wonen op twee adressen, dat past bij ons werk en bij de kinderen". Punt.

Houd er ook rekening mee dat een paar formele dingen uitleg vragen. Post komt op twee adressen aan, een uitnodiging per gezin kent jullie samenstelling niet, en bij een ziekenhuisopname of een verzekering wordt soms naar het adres van de partner gevraagd. Spreek af wie welke post bewaart en waar de gedeelde papieren liggen. Eén map op één plek voorkomt gezoek op het verkeerde moment.

Hoe houden jullie het goed als je apart woont?

Daar zijn geen regels voor, maar wel een paar patronen die koppels in deze situatie noemen. Spreek vaste momenten af in plaats van af te wachten wie wanneer tijd heeft, want in twee huizen loopt de week vanzelf uit elkaar. Zorg dat jullie beide huizen echt van jullie samen zijn, met eigen spullen en een eigen plek, zodat geen van de twee zich gast voelt. En bespreek één keer per jaar of de situatie nog past, vooral als hij ooit als tijdelijk begon.

Loopt het niet, dan is dat geen falen van het huwelijk maar van de woonvorm. Het omgekeerde geldt ook: koppels die bewust zo leven, doen dat soms jaren.

Zo pakken jullie het aan

1. Bepaal samen of de situatie tijdelijk of blijvend is, en zet daar een datum of een kader bij.
2. Zet de vaste lasten van beide huishoudens naast elkaar en spreek een verdeelsleutel af.
3. Leg jullie situatie schriftelijk voor aan de belastingdienst van jullie land en bewaar het antwoord.
4. Maak een afspraak bij de notaris over stelsel, woningen en testament.
5. Regel volmachten voor ziekte en noodgevallen.
6. Spreek af waar de gedeelde papieren liggen en wie welke post bewaart.
7. Zet een jaarlijks moment in de agenda om te bespreken of het zo nog klopt.