Kun je trouwen zonder samen te wonen?

Ja, dat kan. Noch in Nederland noch in België is een gezamenlijk adres een voorwaarde om te mogen trouwen, en de gemeente vraagt bij de aangifte ook niet of jullie samenwonen. Jullie kunnen dus getrouwd zijn en op twee adressen ingeschreven blijven staan. Wat wel verandert, zijn de gevolgen op papier: vanaf de huwelijksdag worden jullie door de belasting en door een aantal regelingen als partners gezien, en dat staat los van waar ieder woont.

De redenen om apart te blijven wonen zijn vaak heel praktisch. Werk in twee steden, een kind uit een eerdere relatie dat niet wil verhuizen, de zorg voor een ouder, een huis dat niet verkocht is, of de keuze om op latere leeftijd ieder zijn eigen plek te houden. Die situatie is toegestaan, maar ze vraagt dat jullie de financiële kant vooraf laten nakijken. De uitleg hieronder is algemeen bedoeld; voor jullie eigen geval zijn de gemeente, de belastingdienst en een notaris de juiste bronnen.

Is samenwonen een voorwaarde om te mogen trouwen?

Nee. De voorwaarden om te trouwen gaan over leeftijd, over het niet al getrouwd zijn, over de graad van verwantschap en over de vrije instemming van beiden. Een adres staat daar niet bij. Twee punten zijn wel het vermelden waard:

• In België staat in het burgerlijk wetboek een samenwoningsplicht tussen echtgenoten, naast de verplichting tot hulp en bijstand. Die plicht wordt niet afgedwongen en koppels die apart wonen zijn geldig getrouwd, maar het is een bepaling die in een procedure wel kan opkomen. Laat die vraag voorleggen als jullie bewust apart blijven.
• In beide landen blijft de bescherming van de gezinswoning gelden. Die bescherming hangt aan de woning waar het gezin feitelijk leeft, en niet aan het aantal adressen dat jullie hebben.

Hoe een huwelijk zich verhoudt tot de andere vormen van samenleven, staat naast elkaar in het verschil tussen huwelijk, geregistreerd partnerschap en samenlevingscontract.

Waar doe je de aangifte als jullie op twee adressen staan?

Bij de gemeente waar een van jullie staat ingeschreven, en jullie mogen kiezen welke van de twee. In Nederland heet dat de melding van het huwelijk, in België de aangifte bij de dienst burgerlijke stand. Houd rekening met de wachttijd tussen die aangifte en de trouwdag, want die geldt ook voor jullie.

Woont een van jullie in het buitenland, dan loopt het anders. Dan gaat de aangifte in beginsel bij de gemeente waar de partner woont die wel is ingeschreven, en komen er documenten uit het andere land bij: een geboorteakte, een bewijs van ongehuwd zijn, soms een legalisatie of een vertaling. Reken daarvoor op extra weken en begin er vroeg aan. Zet die papieren bij de eerste punten in jullie checklist, want ze bepalen welke datum nog haalbaar is.

Wat betekent het voor belastingen en toeslagen?

Dit is het deel waar koppels verrast worden, en het verschilt per land.

In Nederland worden jullie door het huwelijk automatisch fiscaal partner, ook als ieder op het eigen adres blijft. Dat werkt door in de aangifte en in regelingen die naar het gezamenlijke inkomen kijken, zoals de huur- en zorgtoeslag en de bijstand. Ontvangt een van jullie zo'n uitkering of toeslag als alleenstaande, dan verandert die situatie vanaf de trouwdag. Geef het huwelijk daarom door aan de instanties die het aangaat, en wacht daar niet mee tot de jaarlijkse aangifte.

In België kijkt de fiscus naar jullie domicilie. Echtgenoten met een gezamenlijk domicilie krijgen een gezamenlijke aanslag; staan jullie op twee adressen ingeschreven, dan kan de behandeling anders uitvallen, en dat werkt ook door in de onroerende voorheffing en in sociale rechten. Welke regel in jullie geval geldt, vraag je na bij de belastingadministratie of bij een boekhouder. Begin dat gesprek voor de trouwdag, want de keuze van jullie inschrijving is daarna lastiger terug te draaien.

Waarom kijkt de gemeente soms extra mee?

Omdat het ontbreken van een gezamenlijk adres een van de punten is waar de ambtenaar van de burgerlijke stand op let bij een vermoeden van een schijnhuwelijk. Dat geldt vooral als een van jullie geen verblijfsrecht heeft of pas kort in het land is. De ambtenaar kan dan vragen stellen, jullie apart uitnodigen voor een gesprek en de voltrekking tijdelijk uitstellen voor onderzoek.

Daar is op zich niets aan te doen, behalve voorbereid zijn. Neem stukken mee die jullie relatie onderbouwen, zoals bewijs van reizen, berichten, foto's en verklaringen van familie, en wees eerlijk over de reden dat jullie apart wonen. Een koppel dat om werk of om kinderen op twee adressen leeft, kan dat doorgaans gewoon uitleggen.

Welke afspraken maak je als jullie apart blijven wonen?

Zet een paar dingen op papier, ook als het nu goed loopt:

• Wie draagt welke kosten. Twee woningen betekent twee reeksen vaste lasten, en zonder afspraak groeit het verschil in opbouw tussen jullie.
• Wat er met de woningen gebeurt. Huurt een van jullie, of staat er een hypotheek op naam van één partner? Vraag wat er bij overlijden of bij een scheiding met dat dak gebeurt.
• Welk stelsel jullie kiezen. Juist bij twee aparte huishoudens is de vraag wat eigen blijft en wat samen wordt, de moeite van een notarisgesprek waard.
• Hoe jullie het later anders doen. Komt er een moment waarop jullie wel samengaan, dan verandert de belastingkant mee. Wat er dan te regelen valt, staat in samenwonen na de bruiloft.

Zo regelen jullie het op twee adressen

1. Kies bij welke gemeente jullie de aangifte doen en vraag daar de lijst met documenten op.
2. Vraag na welke wachttijd geldt en of een buitenlands stuk een legalisatie nodig heeft.
3. Laat voor de trouwdag doorrekenen wat het huwelijk doet met belasting, toeslagen en uitkeringen.
4. Meld het huwelijk na de dag zelf bij de instanties die naar jullie partnerstatus kijken.
5. Bespreek met een notaris welk stelsel bij twee aparte huishoudens past.
6. Leg de verdeling van de kosten en de afspraken over beide woningen schriftelijk vast.
7. Bewaar de huwelijksakte, de huur- of hypotheekstukken en de afspraken bij elkaar.