Hoe verloopt gratis trouwen? Duur, gasten en getuigen

Gratis trouwen in Nederland verloopt kort en sober. Jullie komen op een vast tijdstip op een werkdag naar het gemeentehuis, met twee tot vier getuigen. De ambtenaar stelt de wettelijke vraag, jullie zeggen ja en tekenen samen met de getuigen de huwelijksakte. Vaak sta je binnen tien minuten weer buiten, net zo getrouwd als na een grote ceremonie.

Elke Nederlandse gemeente moet een kosteloze voltrekking aanbieden, maar hoe die eruitziet, beslist de gemeente zelf. De ene houdt het in een spreekkamer met alleen de getuigen, de andere laat een handvol gasten toe in een kleine trouwzaal. Of je in aanmerking komt en welke voorwaarden gelden, staat in ons stuk over gratis trouwen in Nederland of België. Hier gaat het om de dag zelf. Omdat het zo snel gaat, zit het werk vooral in de voorbereiding, en die zet je het makkelijkst stap voor stap in de checklist.

Hoe ziet een kosteloze voltrekking er van minuut tot minuut uit?

De precieze gang verschilt per gemeente, maar dit is de gebruikelijke volgorde:

1. Aankomst. Jullie en de getuigen melden je ruim voor het tijdstip bij de balie of de bode. Wie te laat is, loopt het risico dat het moment vervalt, want de volgende staat al te wachten.
2. Legitimatie. De bode of ambtenaar controleert de identiteitsbewijzen van jullie en van de getuigen.
3. Binnenkomst. Jullie nemen plaats aan de tafel, de getuigen ernaast of erachter.
4. Korte inleiding. De ambtenaar heet jullie welkom. Bij een kosteloze voltrekking is dat meestal een paar zinnen en geen persoonlijke toespraak.
5. De wettelijke vraag. De ambtenaar vraagt of jullie elkaar aannemen als echtgenoten en of jullie de plichten nakomen die de wet aan het huwelijk verbindt. Jullie antwoorden allebei met ja.
6. Ondertekening. Jullie, de getuigen en de ambtenaar tekenen de huwelijksakte.
7. Afsluiting. De ambtenaar verklaart jullie getrouwd en feliciteert jullie. Daarna sta je weer in de gang.

Willen jullie ringen wisselen, vraag dan vooraf of daar ruimte voor is. In veel gemeenten kan dat ook bij een kosteloze voltrekking, als jullie de ringen zelf klaar hebben liggen.

Hoe lang duurt het en hoeveel gasten mogen mee?

Reken op vijf tot tien minuten in de zaal en een kwartier tot een half uur voor alles eromheen. Het aantal gasten hangt af van de ruimte die de gemeente gebruikt. Soms mogen alleen de getuigen mee, soms is er plek voor een kleine groep. Vraag het concreet na: niet "mag er familie mee", maar "hoeveel personen mogen er in de ruimte, de getuigen meegeteld".

Wil je ouders of kinderen erbij, maak die keuze dan voordat je getuigen kiest. Als er maar vier mensen bij mogen, kun je de getuigen ook uit die vier halen.

Wat doen de getuigen en wat nemen ze mee?

In Nederland heb je minimaal twee en maximaal vier getuigen nodig, allemaal achttien jaar of ouder. Hun namen geef je al op bij de melding van het voorgenomen huwelijk, dus wisselen op de dag zelf gaat meestal niet zonder vooraf te overleggen. Op de dag doen ze drie dingen:

• zich legitimeren met een geldig paspoort, identiteitskaart of rijbewijs, afhankelijk van wat de gemeente aanvaardt;
• aanwezig zijn bij het ja-woord;
• de huwelijksakte ondertekenen.

Meer over de keuze en de taken staat in hoeveel getuigen je nodig hebt. In België zijn getuigen niet verplicht. Willen jullie er toch, vraag dan bij de dienst burgerlijke stand hoeveel er mogen tekenen.

Wat mag wel en niet tijdens een gratis huwelijk?

Dat verschilt het sterkst per gemeente, dus vraag het vooraf na. Wat je vaak tegenkomt:

• Foto's. Een getuige of gast mag meestal foto's maken. Een eigen fotograaf mag soms mee, soms niet als die als extra persoon telt.
• Muziek. Eigen muziek is bij een kosteloze voltrekking meestal niet mogelijk.
• Kleding. Helemaal vrij. Een trouwjurk mag, een spijkerbroek ook.
• Ringen. Vaak toegestaan, zolang het niet te lang duurt.
• Rijst, confetti en bloemblaadjes. Binnen bijna nooit, buiten soms. Vraag het, want de gemeente moet het daarna opruimen.

In België bestaat dit Nederlandse systeem van een apart kosteloos moment niet op dezelfde manier. Daar is de gewone voltrekking in veel gemeenten al kosteloos of goedkoop tijdens de normale uren, met dezelfde vorm als een betaalde. Vraag naar de retributie, want die kan gelden voor bijvoorbeeld een zaterdag of het trouwboekje.

Hoe maak je er toch een feestelijke dag van?

Een korte voltrekking hoeft geen korte dag te zijn. Een paar manieren waarop koppels er meer van maken:

• Een fotograaf voor een uur. Na het gemeentehuis maken jullie buiten de foto's die binnen niet lukken.
• Een lunch of diner. Met de getuigen of met de naaste familie, in een restaurant in de buurt.
• Een tweede ceremonie later. Een vrije ceremonie met een eigen spreker, op een plek en moment van jullie keuze. Die heeft geen juridische waarde, dus de gemeente heeft er niets over te zeggen.
• Het nieuws delen. Een kaart of een bericht achteraf, eventueel met een foto van het tekenen.

Willen jullie het bij het officiële deel houden, dan helpt trouwen zonder feest om dat ook tegenover familie goed te verwoorden.

Zo bereid je een kosteloos huwelijk voor

1. Vraag bij de gemeente welke kosteloze momenten er zijn en wat de voorwaarden zijn.
2. Leg het moment vast en doe de melding van het voorgenomen huwelijk, minstens twee weken vooraf.
3. Kies de getuigen en geef hun gegevens op bij de melding.
4. Vraag hoeveel personen er in de ruimte mogen en of foto's, ringen en een fotograaf kunnen.
5. Spreek met de getuigen af hoe laat jullie elkaar bij het gemeentehuis treffen.
6. Leg ringen, identiteitsbewijzen en een pen klaar in één tas.
7. Plan wat jullie na afloop doen, al is het maar koffie op een terras.

Zet al deze punten met een datum in de checklist, dan vergeten jullie in de drukte niets.