Homo trouwen in de kerk: welke kerken zegenen jullie?

Of jullie als homostel in de kerk kunnen trouwen, hangt af van de kerk. Voor de wet trouwen twee mannen of twee vrouwen in Nederland sinds 2001 en in België sinds 2003. Kerken beslissen zelf: sommige protestantse en vrijzinnige kerken zegenen jullie huwelijk zoals elk ander, de katholieke kerk sluit geen kerkelijk huwelijk maar laat soms een zegening toe.

Die verschillen lopen niet alleen tussen kerkgenootschappen, maar ook binnen een kerk. In veel protestantse kerken beslist de plaatselijke gemeente, waardoor de ene kerk in een stad wel zegent en die verderop niet. Bij de katholieke kerk hangt veel af van het bisdom en de pastoor. De enige betrouwbare weg is het rechtstreeks navragen bij de kerk of parochie waar jullie graag zouden staan. Omdat zo'n gesprek tijd vraagt en kerken vaak met andere termijnen werken dan een feestzaal, zet je de stappen best meteen in je checklist, met een datum voor het eerste contact.

Wat zegt de wet over trouwen als homostel?

Het burgerlijk huwelijk staat in beide landen open voor twee mensen van hetzelfde geslacht, met precies dezelfde rechten en plichten. Nederland was in 2001 het eerste land ter wereld dat dit mogelijk maakte; België volgde in 2003. Voor de gemeente is er geen enkel verschil met een ander huwelijk: dezelfde melding of aangifte, dezelfde documenten, dezelfde ceremonie.

Een kerkelijke viering komt daar bovenop en heeft zelf geen rechtsgevolg. Ook voor jullie geldt dat het burgerlijk huwelijk eerst komt. Hoe de wettelijke en de kerkelijke kant zich tot elkaar verhouden, staat in trouwen voor de wet of voor de kerk.

Welke kerken zegenen een huwelijk van twee mannen of twee vrouwen?

Een volledige lijst bestaat niet, want het beleid verschuift en verschilt per plaatselijke gemeente. Wel een algemeen beeld, zonder oordeel over welke keuze een kerk maakt:

• Remonstranten (Nederland). Zegenen al sinds de jaren tachtig relaties van twee mannen of twee vrouwen op dezelfde manier als andere relaties.
• Protestantse Kerk in Nederland. De landelijke kerk laat het aan de plaatselijke gemeente. De kerkenraad beslist of er zegeningen zijn, en in welke vorm.
• Doopsgezinde en andere vrijzinnig-protestantse gemeenten (Nederland). Vaak open, maar ook hier beslist de eigen gemeente.
• Oud-Katholieke Kerk (Nederland). Laat zegeningen van paren van hetzelfde geslacht toe.
• Verenigde Protestantse Kerk in België. Ook hier speelt de plaatselijke gemeente een grote rol; vraag het na bij de predikant.
• Rooms-katholieke kerk. Sluit geen sacramenteel huwelijk tussen twee mannen of twee vrouwen. Sinds eind 2023 staat een document uit Rome wel een eenvoudige zegening van koppels toe, uitdrukkelijk niet in de vorm van een huwelijksviering. De Vlaamse bisschoppen publiceerden in 2022 al een tekst met een gebedsmoment voor homoseksuele koppels. Hoe dat in de praktijk loopt, verschilt per bisdom en per pastoor.

Bij orthodoxe kerken, veel evangelische en reformatorische gemeenten, en binnen islam en jodendom lopen de opvattingen sterk uiteen, van een duidelijk nee tot ruimte binnen liberale stromingen. Ook daar geldt: de eigen gemeenschap en haar voorganger bepalen wat kan.

Hoe vraag je het na bij een kerk of parochie?

Een eerste mail of telefoontje is spannend, zeker als je niet weet wat je te horen krijgt. Een open vraag werkt het best. Vertel wie jullie zijn, dat jullie voor de wet trouwen of al getrouwd zijn, en dat jullie graag een kerkelijke viering of zegening willen. Vraag daarna concreet:

• Welke vorm mogelijk is: een huwelijksdienst, een inzegening of een zegening.
• Of die in de kerk zelf kan, of elders.
• Welke voorbereidende gesprekken er zijn en welke documenten nodig zijn, zoals een doopbewijs.
• Of de liturgie aangepast kan worden, met woorden als "bruidspaar" of jullie twee namen in plaats van bruid en bruidegom.
• Wie de viering leidt, en of er een register getekend wordt.

Is het antwoord nee, dan heeft het weinig zin om in die kerk te blijven aandringen. Vraag gerust of de voorganger een andere gemeente of collega kent die wel ruimte heeft. Veel voorgangers weten heel precies waar je wel terecht kunt.

Twijfelen jullie of je je er welkom zult voelen, ga dan eerst eens naar een gewone zondagsdienst. Zo zie je hoe de gemeenschap is, hoor je de voorganger aan het werk en merk je of jullie je daar thuis voelen. Een kerk die op papier ja zegt, is niet vanzelf de plek waar jullie willen staan.

Welke alternatieven zijn er als jullie kerk geen zegening geeft?

Jullie geloof hoeft niet te verdwijnen uit de dag omdat de eigen parochie of gemeente nee zegt. Mogelijkheden die koppels kiezen:

• Een zegening in een andere kerk van dezelfde of een verwante traditie, met familie en vrienden erbij.
• Een voorganger op de trouwlocatie. Sommige predikanten komen naar een andere plek voor een zegening. Wat daarbij komt kijken, lees je in huwelijk laten inzegenen.
• Een vrije ceremonie met religieuze elementen. Een ceremoniespreker bouwt een plechtigheid waarin een lezing, een lied of een gebed van jullie keuze een plek krijgt.
• Een later moment. Sommige koppels trouwen eerst voor de wet en laten hun huwelijk later zegenen, als ze een kerk gevonden hebben waar ze zich thuis voelen.

Gasten die twijfelen wat ze moeten geven of schrijven, kun je doorverwijzen naar een huwelijkscadeau voor een homostel.

Stappenplan voor een kerkelijke viering als homostel

1. Bespreek samen wat jullie willen: een huwelijksdienst, een zegening of geloofselementen in een vrije ceremonie.
2. Leg eerst de datum voor het burgerlijk huwelijk vast bij de gemeente.
3. Zoek de kerken of parochies in jullie buurt op en stuur een open, korte vraag.
4. Plan een kennismakingsgesprek met de voorganger die ja zegt.
5. Vraag welke documenten en gesprekken nodig zijn en welke ruimte er is in de liturgie.
6. Stem lezingen, liederen en de tekst van het boekje af met wie de viering leidt.
7. Zet elke afspraak met datum in jullie checklist, en geef gasten de praktische info over kerk en uur via jullie trouwwebsite.