Moet je trouwen als jullie samen een kind krijgen?

Nee. Er bestaat in Nederland noch in België een verplichting om te trouwen als jullie een kind verwachten, en een kind van ongehuwde ouders heeft dezelfde rechten als een kind van gehuwde ouders. Het verschil zit in wat er automatisch geregeld is. Zijn jullie getrouwd, dan is de partner van de bevallende moeder van rechtswege de tweede juridische ouder. Zijn jullie niet getrouwd, dan moet die band via erkenning tot stand komen, en dat is een handeling die jullie zelf in gang moeten zetten.

Dat maakt de keuze eerder praktisch dan principieel. Trouwen regelt een reeks zaken in één keer, van afstamming tot erfrecht tussen jullie. Zonder huwelijk is dat alles even goed te regelen, maar dan in losse stappen en met een paar bezoeken aan de gemeente en de notaris. Hieronder staat wat er in elk scenario open blijft staan. Voor bindende afspraken over bezit, gezag of erfenis blijft het advies van een notaris de enige betrouwbare basis.

Wat regelt een huwelijk automatisch?

Een huwelijk schuift een aantal dingen vooruit die jullie anders apart moeten vastleggen.

• Afstamming. Wordt een kind geboren tijdens het huwelijk, dan geldt de echtgenoot in beide landen van rechtswege als vader. Bij twee moeders geldt in Nederland een vergelijkbare regel voor de duomoeder, mits aan de voorwaarden rond de donor is voldaan.
• Ouderlijk gezag. Gehuwde ouders oefenen het gezag samen uit, zonder verdere aanvraag.
• Erfrecht tussen jullie. Echtgenoten erven van elkaar volgens de wet. Ongehuwde partners doen dat niet, hoe lang ze ook samenwonen.
• Vermogen. Trouwen brengt een stelsel met zich mee: in Nederland de beperkte gemeenschap van goederen, in België het wettelijk stelsel, in beide gevallen tenzij jullie bij de notaris iets anders afspreken.

Wat er voor de kinderen zelf juridisch verschuift als jullie trouwen, staat uitgebreider in wat er juridisch verandert voor je kinderen als je trouwt.

Hoe werkt erkenning in Nederland en in België?

De moeder die het kind baart, is in beide landen automatisch juridisch ouder. De andere ouder legt de band vast met een erkenning, en dat kan al tijdens de zwangerschap.

In Nederland doe je dat bij de burgerlijke stand van een willekeurige gemeente, met jullie beider identiteitsbewijs en de instemming van de moeder. Een erkenning vóór de geboorte heet een erkenning van de ongeboren vrucht. Sinds een recente wetswijziging krijgt wie erkent in de meeste gevallen meteen ook het gezamenlijk gezag. Bij erkenningen van langer terug moest dat gezag apart worden aangevraagd, dus bij een tweede kind is het verstandig om na te vragen hoe het voor jullie oudste staat in het gezagsregister.

In België gebeurt de erkenning bij de ambtenaar van de burgerlijke stand, vaak al tijdens de zwangerschap en anders bij de geboorteaangifte. Je hebt een attest van de arts en de toestemming van de moeder nodig, en de erkenning wordt opgenomen in de akte. Het ouderlijk gezag is in België gezamenlijk zodra beide ouders juridisch ouder zijn, los van de vraag of jullie gehuwd zijn.

Welke achternaam krijgt het kind?

Bij de geboorteaangifte of de erkenning maken jullie een naamkeuze, en die keuze werkt door naar alle volgende kinderen van hetzelfde paar.

• In Nederland kiezen jullie de naam van de ene of de andere ouder, of een dubbele naam in de volgorde die jullie opgeven. Trouwen is daarvoor niet nodig.
• In België geldt hetzelfde principe: de naam van de vader of meemoeder, de naam van de moeder, of beide namen achter elkaar.
• Maken jullie geen keuze, dan vult de wet die in, en dat pakt per land anders uit. Leg de keuze dus actief vast.
• Een naam later wijzigen is in beide landen een procedure met voorwaarden en kosten. Beslis liever één keer goed.

Zet dit soort beslissingen in dezelfde lijst als de rest van jullie planning, bijvoorbeeld in onze checklist, met de datum waarop het geregeld moet zijn.

Wat betekent het voor erfenis en nabestaanden?

Dit is het punt waarop ongehuwde ouders het vaakst iets over het hoofd zien. Een kind erft van beide juridische ouders, ook zonder huwelijk. Maar jullie erven als partners niets van elkaar zolang jullie niet getrouwd zijn en geen testament hebben. Overlijdt een van jullie, dan kan het kind erfgenaam zijn terwijl de langstlevende partner formeel buiten de nalatenschap staat.

Wat ongehuwde ouders daarom doorgaans regelen:

1. Een testament voor beide partners, met een regeling voor de langstlevende.
2. Een samenlevingscontract, in België een verklaring van wettelijke samenwoning, met afspraken over de woning en de kosten.
3. Een voogdijbenoeming, zodat vastligt wie voor het kind zorgt als jullie beiden wegvallen.
4. Nagaan wat de pensioenregeling van jullie werkgever doet voor een partner zonder huwelijk, want partnerpensioen vraagt vaak een aanmelding.
5. De begunstiging op lopende levensverzekeringen nalopen.

Dat zijn vijf aparte stappen tegenover één huwelijksdatum. Dat betekent niet dat trouwen beter is, maar wel dat niets doen een keuze is met gevolgen.

Is trouwen vóór of na de geboorte handiger?

Beide kan, en de keuze is vooral een kwestie van tijd en energie. Trouwen vóór de bevalling betekent dat de afstamming vanaf de geboorte vastligt en dat jullie geen erkenning meer nodig hebben. Reken wel op de wettelijke termijn tussen de melding of aangifte van het huwelijk en de trouwdatum, en op het feit dat een hoogzwangere bruid een korte dag wil.

Trouwen na de geboorte geeft lucht in de planning en een feest waarop het kind erbij is. De erkenning regelen jullie dan alsnog, zodat er in de tussentijd niets open staat. Een huwelijk na de geboorte verandert de afstamming niet meer: een erkend kind blijft erkend, en het huwelijk voegt daar geen nieuwe band aan toe. Praktische afwegingen rond een bruiloft tijdens de zwangerschap staan in trouwen als je zwanger bent.

Zo zet je het in de juiste volgorde

1. Beslis eerst of jullie willen trouwen, los van het kind. Laat die vraag niet door de zwangerschap worden beantwoord.
2. Trouwen jullie niet: maak een afspraak bij de gemeente voor de erkenning, bij voorkeur tijdens de zwangerschap.
3. Leg de naamkeuze vast bij de erkenning of de geboorteaangifte.
4. Ga in Nederland na of het gezamenlijk gezag geregeld is, ook voor eerdere kinderen.
5. Maak een afspraak bij de notaris voor een testament en een samenlevingscontract.
6. Meld je partner aan bij de pensioenuitvoerder en loop de begunstiging van verzekeringen na.
7. Bewaar de geboorteakte, de erkenning en de notariële stukken samen, digitaal en op papier.