Mag je trouwen met je neef of nicht?

In Nederland mag een huwelijk tussen een volle neef en nicht, dus tussen kinderen van broers of zussen. Sinds 2015 vraagt de wet daarbij wel een beëdigde verklaring: jullie verklaren voor de ambtenaar van de burgerlijke stand dat het huwelijk uit vrije wil gesloten wordt. In België staat het verbod in het Burgerlijk Wetboek en geldt het voor de rechte lijn en voor broers en zussen; voor banden daarbuiten laat je je situatie altijd bevestigen door de dienst burgerlijke stand.

Dit is een onderwerp waarbij je op twee dingen moet letten. Het eerste is de precieze familieband, want neef en nicht betekent in het dagelijks taalgebruik soms ook het kind van een broer of zus, en dat is juridisch iets heel anders. Het tweede is dat de wet op dit punt in beide landen is bijgesteld en per situatie kan uitpakken. Gebruik dit artikel om je gesprek met de gemeente voor te bereiden, en niet als vervanging van hun antwoord of van juridisch advies.

Welke familiebanden sluit de wet uit?

Begin met het woord dat je gebruikt, want daar ontstaat de verwarring. In het Nederlands kan neef zowel het kind van je oom of tante betekenen als het kind van je broer of zus. Juridisch wordt er gewerkt met graden van bloedverwantschap, en dat loopt zo:

• Rechte lijn. Ouder en kind, grootouder en kleinkind. Een huwelijk is hier uitgesloten, in beide landen en zonder uitzondering.
• Broers en zussen. Ook halfbroers en halfzussen, en ook wanneer de band door adoptie is ontstaan. Uitgesloten.
• Oom of tante met een neef of nicht die het kind van hun broer of zus is. Dit is de derde graad in de zijlijn en er gelden bijzondere regels. Leg deze situatie altijd eerst voor aan de gemeente.
• Volle neef en nicht, dus kinderen van broers of zussen. Dit is de vierde graad. In Nederland is dat toegestaan met de verklaring die hierboven staat.
• Aangetrouwde familie, zoals een stiefbroer zonder bloedband of de neef van je ex-partner. Hier speelt bloedverwantschap niet, maar bij adoptie kan de situatie wel anders liggen.

Twijfel je in welke categorie jullie vallen, dan is de snelste route een stamboom tekenen met namen en geboortejaren en die meenemen naar de burgerlijke stand.

Wat vraagt de Nederlandse gemeente precies?

Bij een huwelijk tussen volle neef en nicht legt de gemeente jullie een verklaring onder ede of belofte voor. Daarin verklaren jullie dat het huwelijk vrijwillig gesloten wordt en dat er geen dwang in het spel is. De achtergrond van die regel is de aanpak van gedwongen huwelijken binnen families, niet een oordeel over jullie relatie.

Praktisch ziet het er zo uit. Je doet de melding van het huwelijk, de ondertrouw, en geeft daarbij aan wat jullie familieband is. De gemeente plant daarna een moment waarop de verklaring wordt afgelegd, meestal bij de ondertrouw zelf. Welke documenten er verder bij horen, staat in ons overzicht van de formulieren en documenten die de gemeente vraagt.

Reken op extra doorlooptijd. Een dossier met een familieband dat afwijkt van het gewone geval, wordt vaker intern nagekeken, en bij een partner die in het buitenland geboren is komen er legalisaties en vertalingen bij. Begin daarom eerder dan de gebruikelijke termijn, en vraag bij de ondertrouw om een bevestiging op papier van wat er nog moet gebeuren.

Hoe pakt het uit in België?

De Belgische wet verbiedt het huwelijk tussen bloedverwanten in de rechte lijn en tussen broer en zus. Voor sommige andere banden geldt een verbod waarvoor om gewichtige redenen een vrijstelling gevraagd kan worden. Dat is een procedure met een dossier en een beoordeling, dus geen formaliteit aan de balie.

Omdat de uitwerking per situatie verschilt, is er één route die altijd klopt: ga naar de dienst burgerlijke stand van de gemeente waar een van jullie is ingeschreven, leg de familieband uit en vraag welke stappen jullie dossier vraagt. Vraag ook of er een advies van het parket of van een hogere instantie nodig is, en hoeveel tijd dat kost. Bij twijfel of bij een afwijzing is een gesprek met een advocaat familierecht de volgende stap.

Wat zegt de medische kant?

Dit is de vraag die in de familie als eerste valt, en die hoort bij een arts en niet bij een trouwblog. Wij noemen hier daarom geen risicocijfers. Wat je wel kunt doen: een afspraak maken bij de huisarts en vragen om een verwijzing naar een klinisch geneticus, in Nederland bij een centrum voor klinische genetica en in België bij een centrum voor menselijke erfelijkheid.

Zo'n gesprek gaat over jullie eigen familiegeschiedenis, niet over statistiek. Erfelijke aandoeningen die in de familie voorkomen, de leeftijd waarop jullie kinderen willen en de mogelijkheden voor onderzoek komen aan bod. Jullie beslissen daarna zelf wat jullie met die informatie doen. Het heeft geen invloed op het huwelijk zelf: de gemeente vraagt niet naar een medisch advies.

Hoe ga je om met reacties uit de familie?

Reken erop dat de meningen scherper zijn dan bij een gewone trouwaankondiging, en dat ze vaak gaan over wat anderen ervan vinden. Een paar dingen die helpen:

• Vertel het eerst aan beide ouderparen, het liefst op dezelfde dag, zodat niemand het via een omweg hoort.
• Houd het bij één zin over de wet en één zin over jullie besluit. Je hoeft geen verdediging te houden.
• Zijn er zorgen over kinderen, verwijs dan naar het gesprek bij de arts dat jullie zelf al plannen.
• Beslis samen vooraf wie jullie uitnodigen en wie niet, en houd je aan die lijst.
• Loopt het hoog op, lees dan ons stuk over een familieruzie tijdens de trouwvoorbereiding.

Houd jullie eigen planning daarnaast gewoon op orde, bijvoorbeeld in onze checklist, zodat de discussie niet ook nog de voorbereiding ophoudt.

Zo zet je het juridisch goed in gang

1. Teken de stamboom uit met namen, geboortejaren en de band tussen de ouders.
2. Vraag bij de burgerlijke stand van jullie gemeente wat er in jullie geval geldt.
3. Vraag het antwoord per mail, zodat je het zwart op wit hebt.
4. Doe de ondertrouw of aangifte eerder dan de minimumtermijn.
5. Leg in Nederland de beëdigde verklaring af zoals de gemeente die aanreikt.
6. Regel vertalingen en legalisaties bij een buitenlandse geboorteakte op tijd.
7. Maak los daarvan een afspraak bij de huisarts als jullie kinderen willen.