Hoe trouw je met iemand van hetzelfde geslacht?

Op dezelfde manier als ieder ander koppel. Nederland stelde het burgerlijk huwelijk in 2001 open voor koppels van hetzelfde geslacht, België volgde in 2003, en in beide landen krijgen jullie dezelfde rechten en plichten als een man en een vrouw die trouwen. Jullie doen de melding of de aangifte bij de gemeente, kiezen getuigen, en een ambtenaar van de burgerlijke stand voltrekt het huwelijk.

Juridisch is er dus niets bijzonders aan. Wat wel anders kan voelen, zit in de vorm: bijna alle trouwtradities zijn geschreven voor een bruid en een bruidegom. Wie loopt binnen, wie wacht vooraan, wie geeft wie weg, wie draagt wat. Daar bestaat geen voorschrift voor, dus jullie beslissen het zelf. Hieronder staat wat de wet regelt, en waar jullie zelf de keuze maken.

Wat is er wettelijk geregeld in Nederland en België?

Het burgerlijk huwelijk is in beide landen volledig gelijkgetrokken. Nederland was in 2001 het eerste land ter wereld dat het huwelijk openstelde voor twee mensen van hetzelfde geslacht, België deed dat twee jaar later, in 2003. Sindsdien geldt voor jullie hetzelfde als voor elk ander echtpaar:

• Dezelfde procedure bij de gemeente: melding van het huwelijk in Nederland, aangifte bij de burgerlijke stand in België.
• Hetzelfde aantal getuigen, dezelfde wachttijd tussen de aangifte en de trouwdag.
• Dezelfde regels voor het huwelijksstelsel, voor erfrecht, voor naamgebruik en voor pensioenopbouw.
• Dezelfde mogelijkheid om huwelijkse voorwaarden of een huwelijkscontract bij de notaris te laten opstellen.

Welke papieren jullie precies moeten aanleveren, staat in de formulieren en documenten die de gemeente vraagt. Woont een van jullie in het buitenland of heeft een van jullie een andere nationaliteit, dan kan de gemeente extra stukken vragen. Vraag dat na bij de dienst burgerlijke stand zelf, want die kent jullie dossier.

Hoe noemen jullie elkaar op de dag?

Dat kiezen jullie. Sommige koppels gebruiken allebei het woord bruid of allebei bruidegom, andere laten die woorden helemaal weg en houden het bij hun voornamen of bij partners. In de aanhef van je trouwkaart werkt dat ook: twee namen naast elkaar, zonder dat er een vorm boven de andere staat.

Vraag bij het voorgesprek welke tekst de ambtenaar normaal voorleest. Veel standaardteksten bevatten nog formuleringen die op een man en een vrouw zijn geschreven. De meeste ambtenaren passen dat graag aan als je het vraagt, maar dan moet je het wel een paar weken vooraf vragen in plaats van op de dag zelf.

Wie loopt binnen, en wie geeft wie weg?

Hier verdwijnt de traditionele indeling, en dat is eerder prettig dan lastig. De vormen die koppels in de praktijk kiezen:

• Samen binnenkomen, hand in hand, en samen naar voren lopen.
• Elk afzonderlijk binnenkomen vanaf een andere kant van de ruimte en in het midden samenkomen.
• Allebei met een eigen ouder, broer, zus of beste vriend naar voren lopen.
• Al vooraan staan als de gasten binnenkomen, zodat niemand hoeft op te staan en om te kijken.

Dezelfde vrijheid geldt voor de rest van het programma: wie de ringen aangeeft, wie spreekt, of er een openingsdans is en wie die opent. Schrijf jullie eigen volgorde uit en geef die aan de ambtenaar en de ceremoniemeester, zodat niemand op de dag zelf naar een traditie teruggrijpt die jullie juist hadden overgeslagen.

Hoe ga je om met reacties uit je familie of de kerk?

Meestal valt het mee, en soms niet. Houd er rekening mee dat enthousiasme en ongemak door elkaar lopen, ook bij mensen die het goed bedoelen. Een paar dingen die helpen:

• Vertel het nieuws eerst aan de mensen van wie je een lastige reactie verwacht, apart en rustig, en niet tussen de andere felicitaties.
• Spreek samen af wat jullie wel en niet uitleggen. Jullie hoeven geen enkele keuze te verantwoorden.
• Geef mensen een taak als ze dichtbij willen staan. Betrokkenheid werkt vaak beter dan een gesprek.
• Vraag je getuigen om op de dag zelf opmerkingen bij gasten weg te houden, zodat jullie er niets van merken.

Voor een kerkelijke viering ligt het per geloofsgemeenschap anders. Een deel van de protestantse gemeenten in Nederland en België zegent huwelijken van koppels van hetzelfde geslacht in, de rooms-katholieke kerk sluit een kerkelijk huwelijk uit en laat op zijn hoogst een gebed of een zegening toe, afhankelijk van de parochie. Informeer rechtstreeks bij de gemeente of parochie waar jullie het willen houden. Wat het verschil is tussen het wettelijke en het kerkelijke deel, staat in trouwen voor de wet of voor de kerk.

Wat regel je als jullie kinderen hebben of willen?

Dit is het enige deel waar jullie situatie echt verschilt van die van een man en een vrouw, en het verdient eigen advies. Een huwelijk regelt niet automatisch het juridische ouderschap van de partner die het kind niet heeft gebaard. De route daarnaar loopt in Nederland en België anders, en ze hangt af van hoe het kind is verwekt en of er een bekende donor is.

Leg dit niet bij een blog of bij een kennis. Vraag een gesprek aan bij de gemeente en bij een notaris voor jullie trouwdatum vastligt, en laat opschrijven welke stappen in welke volgorde moeten. Hebben jullie al kinderen uit een eerdere relatie, lees dan ook hoe je je eigen kinderen bij je bruiloft betrekt.

Zo pak je de voorbereiding aan

1. Vraag bij de gemeente of de stad op welke dagen en uren zij huwelijken voltrekken en wat de kosten zijn.
2. Doe de melding of aangifte op tijd en lever de gevraagde documenten in één keer aan.
3. Vraag bij het voorgesprek de standaardtekst van de ambtenaar op en geef aan wat jullie anders willen.
4. Schrijf jullie eigen binnenkomst, volgorde en rollen uit en deel die met de ambtenaar en de getuigen.
5. Maak een afspraak bij de notaris als jullie huwelijkse voorwaarden willen of als er kinderen in het spel zijn.
6. Zet alle afspraken en deadlines in de checklist, zodat de papieren en de ceremonie naast elkaar lopen.