Wat is de bruidsschat en hoe bepaal je de hoogte?

Een bruidsschat is geld, goed of bezit dat bij een huwelijk vanuit de familie van de bruid meegaat naar het nieuwe huishouden. In Nederland en België kent de wet dat begrip niet: er is geen verplichting, geen tabel en geen bedrag dat ergens is vastgelegd. Waar een bruidsschat vandaag nog voorkomt, is dat een culturele of religieuze afspraak tussen families, en de hoogte wordt in dat gesprek bepaald en niet door een regel.

Er is één valkuil, en die zit in het woord zelf. In de praktijk worden drie verschillende dingen bruidsschat genoemd: de historische gift van de familie van de bruid, de mahr uit een islamitisch huwelijkscontract die de bruidegom aan de bruid toezegt, en de hedendaagse bijdrage van ouders aan de bruiloft of aan een eerste woning. Die drie lopen in een familiegesprek makkelijk door elkaar heen, met misverstanden over wie wat aan wie geeft. Benoem daarom eerst welke van de drie bedoeld wordt.

Wat was een bruidsschat oorspronkelijk?

Historisch was de bruidsschat het vermogen dat een bruid vanuit haar ouderlijk huis meebracht. Dat kon geld zijn, maar even vaak linnengoed, meubels, vee of grond. Het had een nuchtere functie: een vrouw had meestal geen eigen inkomen en geen erfdeel in de vorm die haar broers kregen, en de bruidsschat moest haar positie in het nieuwe huishouden steunen. In sommige periodes keerde het bezit bij overlijden of ontbinding van het huwelijk terug naar haar familie.

Met de komst van eigen inkomen, eigen rekeningen en gelijke erfrechten verdween die noodzaak. Wat ervan overbleef in de Lage Landen is de uitzet, en daarna de bijdrage van ouders aan de bruiloft zelf. Hoe die taakverdeling tussen families er vroeger uitzag en wat er nu nog van geldt, staat in ons artikel over de vraag of de ouders van de bruid nog steeds de bruiloft betalen.

Bestaat de bruidsschat nog in Nederland en België?

Niet als rechtsfiguur. Noch het Nederlandse noch het Belgische burgerlijk recht verbindt een betaling aan het sluiten van een huwelijk. De ambtenaar van de burgerlijke stand vraagt er niet naar, en het ontbreken ervan is nergens een beletsel om te trouwen.

Wel komt het voor als gebruik binnen families met een culturele of religieuze achtergrond waarin het een plaats heeft. Dat is toegestaan: twee families mogen onderling afspreken wat zij willen, en een geldbedrag of een sieraad schenken mag altijd. Belangrijk is het onderscheid tussen een gebruik en een vordering. Een toezegging die alleen mondeling in een familiekring is gedaan, is later moeilijk hard te maken, en ook een religieus contract werkt in beide landen niet automatisch als een afdwingbare overeenkomst. Wie wil dat een afspraak over geld juridisch standhoudt, moet daarvoor een aparte stap zetten.

Wat is het verschil met de mahr?

De richting is omgekeerd. Bij een klassieke bruidsschat gaat het bezit van de familie van de bruid naar het nieuwe huishouden. De mahr is een gave van de bruidegom aan de bruid zelf, en hoort bij het islamitische huwelijkscontract. Het is haar eigendom, niet dat van haar familie en niet van het koppel samen.

Bij de mahr wordt doorgaans vastgelegd wat de gave is, in welke vorm en op welk moment die wordt voldaan: bij de ceremonie, in delen, of op een later tijdstip. Zet dat zo concreet op papier dat er achteraf geen uitleg bij hoeft. Hoe het burgerlijk huwelijk en de nikah zich tot elkaar verhouden, en wat jullie over de mahr en de getuigen afspreekt, werken we uit in hoe je islamitisch trouwt in Nederland en België.

Hoe wordt de hoogte in de praktijk bepaald?

Niet met een formule. In families waar het gebruik leeft, wordt de hoogte afgestemd in een gesprek tussen de families of tussen het koppel en de ouders, en weegt vooral mee wat gebruikelijk is binnen die kring en wat haalbaar is voor wie geeft. Wij noemen daarbij geen bedragen, omdat er geen betrouwbare maatstaf voor bestaat en elk genoemd getal het gesprek verkeerd zou sturen.

Wat je wel kunt doen, is het gesprek zakelijk opbouwen. Drie vragen houden het helder:

• Wat wordt er precies gegeven: een geldbedrag, een sieraad, meubels of een bijdrage aan een woning?
• Wie geeft het, en aan wie wordt het gegeven: aan de bruid, aan de bruidegom of aan jullie samen?
• Wanneer gebeurt het: voor de huwelijksdatum, op de dag zelf, of in termijnen?

Spreek ook af wat het niet is. Een gift die later als voorschot blijkt bedoeld te zijn, is een van de vervelendste verrassingen in een jong huwelijk. Zet het bedrag en de bestemming bovendien in jullie budgetplanner, zodat duidelijk is of het geld naar het feest gaat of naar iets anders.

Hoe leg je zo'n afspraak juridisch vast?

Via de notaris, en niet via een onderhandse brief. Twee dingen zijn daarbij van belang. Ten eerste de vraag in welk huwelijksstelsel jullie trouwen, want dat bepaalt of een gift van jullie samen wordt of van één van jullie blijft. Ten tweede de vorm van de schenking: een schenkingsakte of een duidelijk omschreven bankgift laat zien wie wat heeft gegeven, en met welke bedoeling.

Reken ook de fiscale kant mee. In Nederland geldt een jaarlijkse vrijstelling voor schenkingen van ouders aan kinderen, en in België hangen de tarieven en de vormvoorwaarden af van het gewest. Die bedragen en voorwaarden wijzigen, dus vraag de actuele stand op bij de Belastingdienst, bij de Vlaamse of Waalse belastingdienst, of bij de notaris zelf. Welk stelsel bij jullie situatie past, zetten we naast elkaar in huwelijkse voorwaarden of gemeenschap van goederen.

Zo pakken jullie het stap voor stap aan

1. Benoem welke vorm bedoeld wordt: een gift van de familie, een mahr, of een bijdrage aan het feest.
2. Vraag wie geeft, wat er gegeven wordt en aan wie het toekomt.
3. Spreek het moment van betaling af, en of het in termijnen gaat.
4. Leg schriftelijk vast dat het een gift is en geen lening, of omgekeerd.
5. Bespreek bij de notaris het huwelijksstelsel en de vorm van de schenking.
6. Vraag de actuele vrijstellingen en tarieven op voordat het geld wordt overgemaakt.
7. Zet de bestemming van het bedrag in jullie begroting, zodat niemand erop rekent voor twee dingen.