Mag je trouwen als je nog geen 18 bent?

In principe niet. Zowel in Nederland als in België ligt de wettelijke minimumleeftijd voor een huwelijk op 18 jaar. In Nederland is de mogelijkheid om als minderjarige te trouwen sinds 2015 vrijwel volledig verdwenen; de ontheffing die daarvoor in uitzonderlijke situaties bestond, is toen geschrapt. In België blijft 18 jaar eveneens de regel, met als enige opening dat een rechter in een uitzonderlijk geval om gewichtige redenen van die leeftijdsvoorwaarde kan afwijken.

Deze pagina legt uit hoe dat in grote lijnen werkt, maar het is geen juridisch advies. De toepassing hangt af van jullie persoonlijke situatie, jullie nationaliteit en het land waar het huwelijk gesloten zou worden. Voor een bindend antwoord ga je naar de dienst burgerlijke stand van je gemeente of naar een advocaat die familierecht doet. Dat gesprek is kosteloos of goedkoop, en het voorkomt dat jullie kosten maken voor een huwelijk dat niet kan worden voltrokken.

Wat is de regel in Nederland?

De wet gaat uit van 18 jaar voor beide partners. Tot december 2015 kon een minderjarige van 16 of 17 jaar in bijzondere gevallen trouwen, bijvoorbeeld bij een zwangerschap, met een ontheffing van de minister. Die route is met de wet tegen huwelijksdwang gesloten, en de leeftijdsgrens is daarmee in de praktijk hard geworden.

Wat dat concreet betekent:

• De gemeente neemt geen melding van een huwelijk in behandeling als een van beiden nog geen 18 is.
• Toestemming van ouders of voogd verandert daar niets aan. Die toestemming speelt geen rol meer bij de leeftijdsgrens.
• Een zwangerschap is geen grond voor een uitzondering.
• Een geregistreerd partnerschap kent dezelfde leeftijdsgrens als een huwelijk.

Wordt een van jullie binnen afzienbare tijd 18, dan kun je de voorbereiding wel starten. De melding van het huwelijk bij de gemeente doe je in Nederland uiterlijk twee weken voor de trouwdatum, en in de praktijk een stuk eerder. De volledige lijst papieren staat in welke formulieren en documenten de gemeente vraagt.

Wat geldt er in België?

Ook in België is 18 jaar de wettelijke leeftijd om te kunnen trouwen. Het Burgerlijk Wetboek laat daarbij één opening: de bevoegde rechtbank kan op verzoek de leeftijdsvoorwaarde opheffen wanneer er gewichtige redenen zijn. Dat is een gerechtelijke procedure met een eigen verzoek, en het gebeurt zelden.

Een paar zaken om rekening mee te houden als jullie die route willen onderzoeken:

• Het verzoek loopt via de rechtbank en niet via de gemeente. De ambtenaar van de burgerlijke stand kan de leeftijdsvoorwaarde zelf niet opzij zetten.
• Laat je bijstaan door een advocaat. Een eerste advieslijn is ook het Justitiehuis of een dienst voor rechtshulp in jullie regio.
• De gemeente waar jullie de aangifte van het huwelijk doen, kan je vertellen welke stukken ze dan nodig heeft.
• Reken op doorlooptijd. Zolang er geen beslissing is, kan er geen datum worden vastgelegd.

In beide landen geldt bovendien dat de ambtenaar het huwelijk moet weigeren bij aanwijzingen van dwang of van een schijnhuwelijk. Dat is precies de reden waarom de leeftijdsgrens zo strikt is geworden.

Wordt een huwelijk uit het buitenland erkend?

Niet automatisch, en bij een minderjarige partner doorgaans niet. Zowel Nederland als België erkent een in het buitenland gesloten huwelijk alleen als het ook naar de eigen openbare orde aanvaardbaar is, en een huwelijk waarbij een van de partners nog geen 18 jaar is, valt daarbuiten. In Nederland is dat met dezelfde wet uit 2015 uitdrukkelijk vastgelegd.

De gevolgen daarvan zijn praktisch van aard. Een niet-erkend huwelijk komt niet in de registers, en dan werkt het ook niet door in zaken als erfrecht, verblijfsrecht, belastingen of de aanvraag van uitkeringen. Soms kan een huwelijk later alsnog worden erkend wanneer beide partners inmiddels 18 zijn, maar dat is maatwerk en daar heb je een beslissing van de bevoegde instantie voor nodig. Vraag dit na voor je iets onderneemt, want deze beoordeling verschilt per dossier. Hoe een buitenlands huwelijk thuis wordt aangemeld, staat in getrouwd in het buitenland en dat thuis doorgeven.

Wat kun je wel al regelen voor je 18e?

Vooral de voorbereiding, en die kost geen leeftijd. Je kunt een datum in gedachten houden, een budget opstellen, prijzen vergelijken en een gastenlijst maken. Wat je niet kunt, is een huwelijk melden of aangeven en een officiële datum laten vastleggen voordat je 18 bent.

Let bij het vastleggen van leveranciers op twee dingen. Minderjarigen kunnen niet zonder meer zelf rechtsgeldig contracten afsluiten, dus een zaalcontract of een aanbetaling op naam van een zeventienjarige is juridisch een zwak punt. Laat zo'n contract dan door een ouder of door de meerderjarige partner ondertekenen, en zet in het contract dat de datum pas definitief is als de gemeente die bevestigt. Houd de bedragen bij in de budgetplanner, zodat je ziet welke aanbetalingen al vastzitten.

Daarnaast is het verstandig om uit te zoeken wat jullie situatie betekent voor samenwonen, studiefinanciering, kinderbijslag of een uitkering. Dat verschilt per land en per regeling, dus vraag het per instantie na in plaats van het af te leiden uit een algemeen overzicht.

Hoe bereid je een huwelijk kort na je 18e voor?

Werk achterwaarts vanaf de verjaardag van degene die als laatste 18 wordt. Houd tussen die datum en de trouwdag ruimte voor de melding of aangifte bij de gemeente, voor het aanvragen van akten en voor de termijn die de gemeente zelf aanhoudt. Vraag ook meteen op welke dagen en uren jullie gemeente huwelijken voltrekt en welke leges daarbij horen.

Waar jongere koppels in de praktijk tegenaan lopen, van reacties van familie tot geldzaken, staat in waar je op let als je jong gaat trouwen.

Zo pakken jullie het stap voor stap aan

1. Bel de dienst burgerlijke stand van jullie gemeente en vraag wat er in jullie situatie mogelijk is.
2. Vraag bij twijfel over een uitzondering advies aan een advocaat familierecht of aan een dienst voor rechtshulp.
3. Zet de datum waarop de jongste van jullie 18 wordt als startpunt in de planning.
4. Vraag op tijd de akten en documenten op die de gemeente nodig heeft.
5. Laat contracten en aanbetalingen ondertekenen door iemand die daartoe bevoegd is.
6. Neem een voorbehoud op in elk contract tot de gemeente de datum schriftelijk bevestigt.
7. Vraag per instantie na wat trouwen betekent voor jullie inkomen, studie en toeslagen.