Wat is trouwen met de handschoen?

Trouwen met de handschoen is de oude naam voor een huwelijk bij volmacht: een van de twee partners is er niet bij, en laat zich vertegenwoordigen door iemand anders. Juridisch heet dat een huwelijk per volmacht, en het is in Nederland en België geen gewone gang van zaken. In beide landen geldt dat de aanwezigheid van beide partners het uitgangspunt is, en dat een volmacht alleen in uitzonderlijke gevallen aan de orde kan komen, met voorafgaande toestemming van een bevoegde instantie.

Je komt de term vooral tegen in twee situaties. De eerste is historisch: vorsten en adel sloten huwelijken op afstand, waarbij een gezant de afwezige partij verving. De tweede is actueel: koppels waarvan de ene partner in het buitenland zit en niet kan reizen, en die zich afvragen of trouwen op afstand een optie is. Dit stuk legt uit wat de hoofdlijn in beide landen is en bij wie je moet zijn. Omdat het per dossier verschilt, is dit geen juridisch advies: leg jullie situatie voor aan de gemeente en aan een advocaat.

Waar komt de naam vandaan?

Uit de tijd dat een huwelijk vooral een afspraak tussen families en landen was. Een gezant trad op namens de afwezige bruidegom of bruid, en in de verhalen daarover speelt een handschoen de rol van bewijsstuk of symbool voor de afwezige persoon. Over de precieze herkomst van dat gebruik bestaan verschillende verklaringen, en het is in elk geval geen juridische term.

Vandaag wordt de uitdrukking in het Nederlands vooral gebruikt voor een huwelijk waarbij de ene partner in het buitenland is en zich laat vertegenwoordigen. Dat is iets anders dan trouwen in het buitenland met jullie beiden aanwezig. Wat daarbij komt kijken, staat in wat er komt kijken bij trouwen in het buitenland.

Mag een huwelijk bij volmacht in Nederland?

Het Nederlandse uitgangspunt is dat je samen voor de ambtenaar van de burgerlijke stand staat en daar beiden je ja-woord geeft. Voor een volmacht is een uitzondering nodig: er moeten gewichtige redenen zijn en de minister moet daar toestemming voor geven. Dat is dus geen formulier dat je bij het loket haalt, maar een verzoek dat wordt beoordeeld.

Wat je daaruit praktisch moet meenemen:

• Reken niet op deze route als oplossing voor een drukke agenda of voor reiskosten. Het gaat om uitzonderlijke omstandigheden.
• Vraag eerst bij de gemeente waar jullie het huwelijk willen aangeven wat de procedure is en welke stukken erbij horen.
• Laat je door een advocaat met ervaring in personen- en familierecht bijstaan als je dit wil aanvragen, want de onderbouwing bepaalt alles.
• Reken op een lange doorlooptijd en plan geen datum, locatie of leveranciers voordat er uitsluitsel is.

De gewone documenten voor een huwelijksaangifte heb je daarnaast nog steeds nodig. Welke dat zijn, staat in welke formulieren en documenten de gemeente vraagt, en het is handig om de aanvraagdatums van die stukken in jullie checklist te zetten, want een deel verloopt na enkele maanden.

En hoe zit dat in België?

Ook in België is persoonlijke aanwezigheid de regel. Een huwelijk bij volmacht wordt daar als uitzondering gezien en er is toestemming van de rechtbank voor nodig; de ambtenaar van de burgerlijke stand kan dat niet op eigen gezag toestaan. De beoordeling gebeurt per geval en er wordt daarbij gekeken naar de redenen van de afwezigheid.

De praktische weg lijkt op die in Nederland: begin bij de dienst burgerlijke stand van de gemeente waar jullie de aangifte willen doen, en vraag schriftelijk wat er in jullie situatie mogelijk is. Vraag ook meteen welke vertalingen en legalisaties er nodig zijn voor stukken uit het buitenland, want dat loopt vaak op in weken.

Wordt een huwelijk bij volmacht uit het buitenland erkend?

Dit is de vraag die het vaakst wordt gesteld, en het antwoord is niet in één regel te geven. Een huwelijk dat in een ander land rechtsgeldig is gesloten, kan in Nederland of België worden erkend, maar erkenning is niet automatisch en er zijn uitzonderingen. Een huwelijk waarbij een van beide partners geen vrije instemming heeft gegeven, wordt niet erkend.

Wat je in zo'n geval doet:

1. Leg de buitenlandse huwelijksakte voor aan de gemeente waar je ingeschreven staat, met legalisatie of apostille en een beëdigde vertaling.
2. Vraag schriftelijk om een beoordeling van de erkenning, en bewaar het antwoord.
3. Houd er rekening mee dat erkenning van het huwelijk en verblijfsrecht voor je partner twee aparte beoordelingen zijn, elk met eigen voorwaarden.
4. Laat je bij een afwijzing bijstaan door een advocaat; er zijn vaak termijnen waarbinnen je kunt reageren.

Ben je in het buitenland getrouwd en wil je weten hoe snel je dat thuis moet doorgeven, dan vind je dat in getrouwd in het buitenland doorgeven aan de gemeente.

Welke alternatieven zijn er als je partner er niet bij kan zijn?

In de meeste gevallen is wachten of verplaatsen de rustigste weg, hoe ongemakkelijk dat ook is. Een paar richtingen die koppels kiezen:

• De trouwdatum verplaatsen naar een moment waarop reizen of verlof wel kan.
• Trouwen in het land waar je partner is, en de akte daarna thuis laten registreren.
• Het officiële deel klein houden zodra het kan, en de ceremonie en het feest later geven met iedereen erbij.
• Een vrije ceremonie op de oorspronkelijke datum, zonder juridische waarde, als dag om samen te vieren.

Wat je niet doet, is een huwelijk via een videoverbinding of via een online dienst laten sluiten in de veronderstelling dat het hier geldt. Laat elke constructie eerst beoordelen door de gemeente, voor je er geld of een datum aan vastlegt.

Zo ga je te werk

1. Schrijf op wat de reden van de afwezigheid is en met welke stukken je die kunt aantonen.
2. Vraag de dienst burgerlijke stand van jullie gemeente schriftelijk wat in dit geval mogelijk is.
3. Vraag in Nederland naar de procedure voor toestemming, en in België naar de weg via de rechtbank.
4. Schakel een advocaat in voor de onderbouwing van het verzoek.
5. Vraag parallel alle gewone huwelijksdocumenten op, inclusief vertalingen en legalisaties.
6. Leg pas een datum of een locatie vast als er schriftelijk uitsluitsel is.
7. Houd één map bij met alle correspondentie, data en namen van de ambtenaren die je sprak.