Kun je trouwen met iemand die in de gevangenis zit?

Ja, dat kan. Trouwen is een recht dat ook geldt voor wie een straf uitzit, zowel in Nederland als in België. De praktijk verloopt alleen anders dan bij een gewone bruiloft: de aangifte of melding gebeurt bij de gemeente, de gevangenis moet toestemming geven voor de gang van zaken, en de ceremonie vindt meestal binnen de muren plaats met een klein gezelschap. Reken op enkele maanden voorbereiding en op meer papierwerk dan gebruikelijk.

Hoe het precies loopt, hangt af van de instelling, de gemeente, het regime waarin iemand zit en de fase van de detentie. Er bestaat geen landelijk stappenplan dat overal hetzelfde is. Alles wat hieronder staat, is dus bedoeld om te weten welke vragen je moet stellen en aan wie. Voor bindende informatie zijn de dienst burgerlijke stand van de gemeente, de directie van de instelling en een advocaat leidend, niet een blogartikel.

Hoe verloopt de aangifte of melding?

In Nederland doe je een melding voorgenomen huwelijk bij de gemeente waar een van jullie staat ingeschreven. In België doe je aangifte van huwelijk bij de dienst burgerlijke stand van de gemeente waar een van beiden in het bevolkingsregister staat. Bij een gedetineerde is dat vaak nog het laatste woonadres, of een referentieadres. Kijk dat eerst na, want daarmee bepaal je bij welk loket je moet zijn.

Het lastige punt is dat een melding of aangifte normaal gesproken persoonlijk gebeurt. Omdat een van jullie niet zomaar naar het gemeentehuis kan komen, moet daar een oplossing voor komen: schriftelijk, via een gemachtigde, of doordat de ambtenaar het anders regelt. Bel daarom vroeg met de burgerlijke stand, leg de situatie uit en vraag wat zij in dit geval gebruiken. Zeg er meteen bij in welke instelling je partner verblijft, want gemeenten die er vlakbij liggen, hebben er vaak ervaring mee.

Reken op dezelfde documenten als bij elk huwelijk: geldige identiteitsbewijzen, gegevens van de getuigen, en bij een buitenlandse nationaliteit extra stukken zoals een geboorteakte met legalisatie. Die documenten opvragen kost tijd, dus begin daar als eerste mee. Onze uitleg over ondertrouw geeft een beeld van de gewone procedure waarop dit alles gebaseerd is.

Waar vindt de ceremonie plaats?

Er zijn twee routes. De eerste is trouwen binnen de instelling: de ambtenaar van de burgerlijke stand komt naar de gevangenis en voltrekt het huwelijk daar, meestal in een bezoekruimte of een kleine zaal. Dat kan in beide landen, maar het is een uitzondering waarvoor de gemeente en de directie samen toestemming moeten geven.

De tweede route is verlof. In sommige gevallen kan een gedetineerde toestemming krijgen om de inrichting kort te verlaten om te trouwen op het gemeentehuis. Of dat haalbaar is, hangt af van de strafduur, de fase van de detentie, het regime en de beoordeling van de directeur en de bevoegde diensten. Vraag dit na via de casemanager in Nederland of de psychosociale dienst in België, want zij kennen de procedure en de termijnen.

Houd er rekening mee dat de ceremonie sober is. De duur is meestal kort, er is geen muziek of decoratie, en fotograferen is doorgaans niet toegestaan of alleen door een medewerker. Vraag vooraf letterlijk wat wel mag: ringen, een boeket, een kaart, een korte toespraak. Zo voorkom je teleurstellingen op de dag zelf.

Wie mag erbij zijn en hoe verloopt de dag?

In Nederland heb je minimaal twee en maximaal vier getuigen nodig, in België zijn getuigen niet verplicht en kies je er nul tot vier. Alle aanwezigen moeten meerderjarig zijn om te tekenen. De instelling bepaalt daarnaast hoeveel mensen er in totaal binnen mogen, en dat aantal is klein: vaak niet meer dan een handvol personen, soms alleen de getuigen.

Iedereen die meekomt, moet vooraf worden aangemeld en wordt gescreend. Reken op identiteitscontrole bij de poort, beperkingen op wat je mee naar binnen mag nemen en op vaste tijden. Tas, telefoon en sieraden gaan meestal in een kluisje. Vraag ook naar de kledingregels, want die verschillen per instelling.

Wil je toch iets vieren, dan doen veel koppels dat in twee delen: het officiële huwelijk nu, en een feest of ceremonie voor familie en vrienden later, als de detentie voorbij is. Dat mag zo groot of zo klein zijn als jullie willen. Bij leveranciers in jullie regio kun je dat tweede moment later gewoon opzetten, met dezelfde vrijheid als elk ander koppel.

Waar let je juridisch en financieel op?

Trouwen heeft gevolgen voor je vermogen, en die zijn hier extra van belang omdat er soms schulden, boetes of schadevergoedingen openstaan. In Nederland geldt sinds 2018 de beperkte gemeenschap van goederen: wat je vóór het huwelijk had aan bezittingen en schulden, valt in beginsel niet in de gemeenschap. In België is het wettelijk stelsel de gemeenschap van aanwinsten, waarbij eigen schulden van vóór het huwelijk in principe eigen schulden blijven.

In beide landen zitten er uitzonderingen en details aan vast, zeker als een schuldeiser zich op gezamenlijke inkomsten wil verhalen. Ga daarom langs bij een notaris voor je trouwt, en bespreek of huwelijkse voorwaarden of een huwelijkscontract verstandig zijn. Dat is geen wantrouwen, dat is een verstandige voorzorg. Lees ook onze uitleg over huwelijkse voorwaarden of gemeenschap van goederen.

Nog twee punten. Heeft een van beiden geen verblijfsrecht, dan kan de ambtenaar of het parket een onderzoek doen naar een schijnhuwelijk; dat hoort bij de standaardprocedure en betekent extra wachttijd. En trouwen geeft niet automatisch recht op meer of ander bezoek; of bijvoorbeeld bezoek zonder toezicht mogelijk is, hangt af van de regels van de instelling en van de duur van de relatie.

Zo begin je eraan

1. Kijk na waar je partner staat ingeschreven en bel die gemeente over de procedure.
2. Vraag via de casemanager of psychosociale dienst wat de instelling toestaat.
3. Verzamel de documenten vroeg, zeker bij een buitenlandse nationaliteit.
4. Kies twee tot vier getuigen en meld hen tijdig aan voor de screening.
5. Bespreek met een notaris wat het huwelijk voor jullie vermogen betekent.
6. Spreek samen af of jullie later nog een feest willen, en houd dat los van vandaag.