Welke huwelijksstelsels bestaan er in België en Nederland?

België werkt met drie basisstelsels: het wettelijk stelsel, de scheiding van goederen en de algehele gemeenschap. Nederland kent in de praktijk twee routes: de beperkte gemeenschap van goederen die je automatisch krijgt, en huwelijkse voorwaarden die een notaris voor jullie opmaakt. Gaan jullie voor de trouwdag niet langs een notaris, dan geldt in beide landen het stelsel dat de wet voorschrijft.

Welk stelsel op jullie van toepassing is, bepaalt wie welk vermogen bezit en wie voor welke schuld kan worden aangesproken. In het eerste huwelijksjaar merk je daar zelden iets van. Het gaat meespelen bij een erfenis, een eigen zaak, de aankoop van een woning, een scheiding of een overlijden. De beschrijving hieronder is algemeen bedoeld en is geen advies over jullie eigen situatie: voor een keuze die juridisch vastligt, is de notaris de enige juiste plek.

Wat zijn de drie Belgische huwelijksstelsels?

Wie in België trouwt zonder huwelijkscontract, valt onder het wettelijk stelsel. Dat werkt met drie vermogens naast elkaar: het eigen vermogen van de ene partner, het eigen vermogen van de andere, en een gemeenschappelijk vermogen. Wat je voor het huwelijk al bezat, blijft eigen. Wat je tijdens het huwelijk verdient, en wat je met dat inkomen koopt, komt in de gemeenschap terecht. Erfenissen en schenkingen blijven in principe eigen, tenzij in de akte iets anders is bepaald.

De tweede vorm is de scheiding van goederen. Daarbij houdt ieder zijn eigen bezit en zijn eigen inkomen, en is er geen gemeenschappelijk vermogen tenzij jullie samen iets aankopen. Veel koppels met een eigen zaak kiezen hiervoor, omdat het de onderneming en de privésfeer gescheiden houdt. Een notaris kan er wel correcties in opnemen, zoals een verrekenbeding of een regeling voor de partner die minder verdient omdat die voor de kinderen zorgt.

De derde vorm is de algehele gemeenschap. Dan gaat vrijwel alles in één pot, ook wat jullie voor het huwelijk al hadden en wat jullie erven. Dit stelsel komt het minst voor en wordt doorgaans gekozen door koppels die hun vermogens volledig willen samenvoegen, bijvoorbeeld op latere leeftijd. Alle drie de stelsels kun je op maat laten aanpassen in een huwelijkscontract bij de notaris.

Hoe zit het in Nederland sinds 2018?

Nederland heeft het standaardstelsel in 2018 gewijzigd. Trouw je vanaf 1 januari 2018 zonder huwelijkse voorwaarden, dan geldt de beperkte gemeenschap van goederen. Dat betekent dat wat ieder voor het huwelijk had, privé blijft, en dat erfenissen en schenkingen ook privé blijven. Alleen wat jullie tijdens het huwelijk samen opbouwen, is gemeenschappelijk. Koppels die voor 2018 trouwden zonder voorwaarden, zitten nog in de oude algehele gemeenschap, waarin ook het voorhuwelijkse bezit meedoet.

Wil je in Nederland iets anders, dan leg je dat vast in huwelijkse voorwaarden. Dat kan variëren van een volledige uitsluiting van elke gemeenschap tot een afspraak waarbij jullie aan het eind wel met elkaar afrekenen. Wat de standaardsituatie precies inhoudt, staat uitgewerkt in wat trouwen in gemeenschap van goederen betekent. De afweging tussen de twee routes komt aan bod in huwelijkse voorwaarden of gemeenschap van goederen.

Waarin verschillen de twee landen van elkaar?

Het grootste verschil zit in de woorden. Een Belg spreekt over een huwelijkscontract en over het wettelijk stelsel, een Nederlander over huwelijkse voorwaarden en over gemeenschap van goederen. Inhoudelijk liggen het Belgische wettelijk stelsel en de Nederlandse beperkte gemeenschap vrij dicht bij elkaar: in beide gevallen blijft het voorhuwelijkse bezit buiten de pot.

Verder valt op dat België drie benoemde stelsels in de wet heeft staan, terwijl Nederland één standaard kent waar je met voorwaarden van afwijkt. En er is een praktisch punt voor koppels met een band met beide landen: woon je in het ene land en trouw je in het andere, dan bepaalt internationaal privaatrecht welk recht van toepassing is. Dat is precies het geval waarin je het niet zelf wilt uitzoeken.

Wanneer is een gesprek over een stelsel de moeite waard?

Niet elk koppel heeft een afspraak bij de notaris nodig. In deze situaties is het wel verstandig om er een te maken:

• Een van jullie heeft een eigen zaak, een vennootschap of een vrij beroep.
• Er zijn kinderen uit een eerdere relatie, of er is een erfenis in het vooruitzicht.
• Jullie inkomens lopen sterk uiteen, of een van jullie stopt tijdelijk met werken.
• Een van jullie brengt schulden mee, bijvoorbeeld een studieschuld of een restschuld.
• Jullie bezitten al samen een woning, of een van jullie bezit er een alleen.
• Er is vermogen of onroerend goed in het buitenland.

Vraag bij het maken van de afspraak meteen wat de akte gaat kosten en welke stukken je moet meebrengen. Tarieven lopen per kantoor uiteen, dus een prijsopgave vooraf voorkomt verrassingen.

Kun je later nog van stelsel wisselen?

Ja, in beide landen kun je tijdens het huwelijk overstappen. Dat gebeurt via een notariële akte waarin het nieuwe stelsel wordt vastgelegd. Een koppel dat in gemeenschap trouwde en later een zaak start, kan dus alsnog naar een scheiding van goederen, en omgekeerd kan een koppel dat alles gescheiden hield de vermogens later samenvoegen.

Reken wel op een procedure die tijd en geld kost, en op een notaris die wil weten wat er met het bestaande vermogen gebeurt. Wie dat precies opmaakt en wat erbij komt kijken, staat in wie huwelijkse voorwaarden opstelt. Het is daarom goedkoper om de vraag voor de trouwdag te stellen dan erna.

Zo bereiden jullie het gesprek voor

1. Zet voor ieder apart op papier wat je bezit: spaargeld, beleggingen, een woning, een auto, een zaak.
2. Zet daarnaast de schulden, ook de kleine en de studieschuld.
3. Noteer wat er aan erfenissen of schenkingen aankomt, en of daar voorwaarden aan hangen.
4. Beslis samen wat jullie belangrijk vinden: beschermen wat ieder meebracht, of samen één geheel vormen.
5. Vraag bij twee notariskantoren een prijsopgave voor de akte.
6. Plan de afspraak minstens twee maanden voor de trouwdag, zodat de akte op tijd klaar is.
7. Zet de afspraak en de akte in jullie checklist, zodat het stuk niet in een lade verdwijnt.