Moet je voor je huwelijk naar de notaris?

Nee, een bezoek aan de notaris is voor een huwelijk niet verplicht. In zowel Nederland als België geldt automatisch een wettelijk stelsel zodra jullie trouwen, ook als jullie niets regelen. De notaris komt alleen in beeld wanneer jullie van dat standaardstelsel willen afwijken, en dan is zijn tussenkomst wel verplicht: huwelijkse voorwaarden of een huwelijkscontract zijn zonder notariële akte niet geldig.

De vraag is dus niet of het moet, maar of het in jullie situatie verstandig is. Dat hangt af van wat jullie meenemen en van wat jullie van plan zijn: een eigen zaak, een woning die er al was, een erfenis of schenking, een schuld, kinderen uit een eerdere relatie, of een groot verschil in inkomen of vermogen. Hoe meer van die punten op jullie van toepassing zijn, hoe zinvoller het is om in elk geval één keer te laten uitleggen wat het standaardstelsel voor jullie betekent. Voor een bindend antwoord over jullie eigen situatie is een notaris of jullie gemeente altijd de juiste plek, dit artikel geeft alleen de hoofdlijnen.

Wat gebeurt er als jullie niets regelen?

Dan geldt het wettelijke stelsel van het land waarin jullie trouwen, en dat regelt best veel. In Nederland is dat sinds 2018 de beperkte gemeenschap van goederen: wat jullie vóór het huwelijk ieder apart hadden, blijft in beginsel privé, en wat jullie tijdens het huwelijk opbouwen is van jullie samen. Erfenissen en schenkingen vallen in de regel buiten de gemeenschap.

In België geldt bij gebrek aan een huwelijkscontract het wettelijk stelsel. Ook daar houdt ieder in beginsel zijn eigen vermogen van vóór het huwelijk, terwijl de inkomsten en wat jullie tijdens het huwelijk aankopen tot het gemeenschappelijke vermogen horen. De uitwerking van die regels verschilt op onderdelen tussen de twee landen, en dat merk je pas bij een scheiding, een overlijden of een faillissement. Het verschil per stelsel staat uitgewerkt in huwelijkse voorwaarden of gemeenschap van goederen.

Wanneer is een notaris wel verstandig?

Als jullie situatie afwijkt van twee mensen die met lege handen beginnen. De gevallen waarin koppels in de praktijk advies inwinnen:

• Een van jullie heeft een eigen zaak, een praktijk of een aandeel in een vennootschap.
• Er is een koopwoning die op één naam staat, of er is ongelijk ingelegd bij de aankoop.
• Er is een schuld die jullie liever niet samen dragen, zoals een studielening of een zakelijke lening.
• Er komt een erfenis of schenking aan, of er is er al een geweest.
• Er zijn kinderen uit een eerdere relatie en jullie willen hun positie vastleggen.
• Jullie inkomens of vermogens lopen sterk uiteen en jullie willen afspraken over de verdeling.
• Jullie wonen in het ene land en trouwen in het andere, of een van jullie heeft een buitenlandse nationaliteit.

Staat er niets van dit lijstje op jullie van toepassing, dan kiezen veel koppels bewust voor het wettelijke stelsel en gaan ze niet naar de notaris. Dat is een legitieme keuze en geen nalatigheid. Houd er wel rekening mee dat jullie situatie kan veranderen: in Nederland kunnen huwelijkse voorwaarden ook tijdens het huwelijk nog worden opgesteld of gewijzigd, en in België kan een huwelijkscontract eveneens later worden aangepast. Vraag bij een grote verandering, zoals het starten van een zaak, opnieuw advies.

Hoe verloopt het gesprek bij de notaris?

Meestal in twee stappen. Eerst een gesprek waarin jullie situatie en wensen in kaart worden gebracht en de notaris uitlegt wat het wettelijke stelsel voor jullie zou betekenen. Daarna krijgen jullie een ontwerpakte om door te lezen, en volgt een tweede afspraak waarin jullie de akte ondertekenen. Tussen die twee momenten zit tijd om vragen te stellen en om de tekst rustig na te lezen.

Plan dat traject ruim voor jullie trouwdatum. In België moet een huwelijkscontract vóór de huwelijkssluiting zijn ondertekend als jullie meteen onder dat stelsel willen trouwen, en ook in Nederland is het verstandig om de akte op tijd af te hebben. Reken op een paar weken tussen eerste gesprek en ondertekening, zeker in de drukke maanden. Hoe jullie dat naast de rest van de voorbereidingen inplannen, houden jullie bij in de checklist.

Wat kost een notaris en waar let je op?

Notariskosten zijn in beide landen niet overal gelijk, en in Nederland werken notarissen met vrije tarieven. Vraag daarom altijd vooraf een schriftelijke prijsopgave en laat erin opnemen wat er wel en niet onder valt: het adviesgesprek, het opstellen van de akte, de inschrijving en eventuele extra wensen. Vergelijk twee of drie kantoren voordat jullie kiezen, en vraag of er sprake is van een vaste prijs of van een uurtarief.

Let ook op de bijkomende posten. Inschrijving in een register, afschriften en aanvullende akten zoals een testament worden vaak los gerekend. Wie in één keer meer wil regelen, kan daarover een totaalprijs vragen. Wat de notaris precies doet en hoe de rekening is opgebouwd, staat in wie huwelijkse voorwaarden opstelt en wat dat kost.

Wat neem je mee naar de afspraak?

Zorg dat de notaris jullie situatie in één keer kan overzien. Handig om bij de hand te hebben:

• Een geldig identiteitsbewijs van jullie beiden.
• Gegevens over de woning: eigendomsakte, hypotheekgegevens en wie wat heeft ingelegd.
• Een overzicht van spaargeld, beleggingen en pensioenen.
• Gegevens van een eigen zaak: inschrijving, jaarcijfers en eventuele aandeelhoudersafspraken.
• Bestaande schulden en leningen, ook die bij familie.
• Documenten over een erfenis of schenking.
• Gegevens van kinderen uit een eerdere relatie.

Zo besluiten jullie in de juiste volgorde

1. Zet samen op papier wat ieder meeneemt in bezit en in schulden.
2. Lees na wat het wettelijke stelsel van jullie land standaard regelt.
3. Bepaal of een van de situaties uit dit artikel op jullie van toepassing is.
4. Is dat zo, vraag dan bij twee of drie notarissen een prijsopgave voor advies plus akte.
5. Plan het eerste gesprek minstens twee maanden voor jullie trouwdatum.
6. Lees de ontwerpakte apart van elkaar door en noteer jullie vragen voor de tweede afspraak.
7. Twijfelen jullie nog tussen de vormen, vergelijk dan eerst huwelijk, geregistreerd partnerschap of samenlevingscontract.