Wie mag een huwelijk voltrekken?

Een rechtsgeldig huwelijk wordt in Nederland en in België uitsluitend gesloten door een ambtenaar van de burgerlijke stand die daartoe bevoegd is, op een plaats die de gemeente daarvoor heeft aangewezen. Een vriend, een weddingplanner, een vrije spreker of een geestelijke kan die rol niet overnemen: zij kunnen een mooie ceremonie leiden, maar het juridische huwelijk ontstaat er niet door. Wie precies bevoegd is en onder welke voorwaarden, verschilt per land en soms per gemeente.

Dat onderscheid tussen het wettelijke deel en de ceremonie is de kern van dit onderwerp. Het wettelijke deel is kort, vormvast en aan regels gebonden. De ceremonie eromheen is vrij: daar bepalen jullie wie spreekt, wat er voorgelezen wordt en hoe lang het duurt. Veel koppels combineren dus twee dingen op één dag, of spreiden ze over twee momenten. Hieronder staat per land wie de voltrekking mag doen, en welke ruimte er daarnaast is. Voor de bindende details geldt altijd wat jullie gemeente zegt, want dat is de enige partij die jullie dossier echt beoordeelt.

Wie voltrekt het huwelijk in Nederland?

In Nederland doet een ambtenaar van de burgerlijke stand dat, in de praktijk vaak een buitengewoon ambtenaar van de burgerlijke stand, afgekort babs. Zo iemand is door de gemeente benoemd en beëdigd en treedt namens die gemeente op. De voltrekking vindt plaats in een pand dat de gemeente als huis der gemeente heeft aangewezen, en dat kan dus ook een kasteel, een museum of een boerderij zijn, zolang die locatie door de gemeente is aangewezen.

Een paar vaste punten:

• Jullie melden het voorgenomen huwelijk bij de gemeente, met een wachttijd tussen de melding en de dag zelf.
• Getuigen horen erbij: de gemeente vraagt er minimaal twee en staat er maximaal vier toe.
• Bij een kosteloze of goedkope voltrekking liggen dag, tijd en locatie vast, en vervalt de keuze voor een eigen ambtenaar.
• Het tarief voor de voltrekking verschilt sterk per gemeente, dus vraag de tarieventabel op.

Jullie mogen zelf een voorkeur voor een ambtenaar doorgeven, en bij veel gemeenten kun je er een voorgesprek mee voeren. Wat je in dat gesprek bespreekt en waar je op kunt letten bij die keuze, lees je in hoe je de juiste trouwambtenaar kiest.

Wie voltrekt het huwelijk in België?

In België is de ambtenaar van de burgerlijke stand bevoegd. Dat is de burgemeester, een schepen of een ambtenaar die daarvoor gemandateerd is door het college. De voltrekking gebeurt in het gemeentehuis of op een andere openbare plaats die de gemeenteraad daarvoor heeft aangeduid. Sommige steden hebben verschillende aangeduide locaties, andere houden het bij één trouwzaal.

Voor de dag zelf doen jullie eerst de aangifte van het huwelijk bij de gemeente van de woonplaats van een van beiden, met de documenten die zij opvragen. Getuigen zijn in België niet verplicht; jullie mogen er wel aanwijzen, en de gemeente stelt een maximum. Dat een kennis met een sjerp het huwelijk voltrekt, bestaat hier niet: de bevoegdheid zit bij het ambt, niet bij de persoon die jullie het liefst vooraan zouden zetten.

Kun je toch iemand uit je eigen kring laten voorgaan?

Voor de ceremonie wel, voor de akte niet. In Nederland kiezen koppels soms voor een trouwambtenaar voor één dag: een dierbare die zich door de gemeente laat benoemen en beëdigen voor precies die ene voltrekking. Dat kan bij veel gemeenten, maar het is een procedure met aanvraagtermijnen, een beëdiging bij de rechtbank en meestal een eigen tarief. Vraag er maanden vooraf naar, want niet elke gemeente werkt eraan mee en de termijnen zijn soms ruim.

Een tweede route is de vrije ceremonie. Jullie laten het wettelijke deel sober afhandelen, bijvoorbeeld op een werkdagochtend met alleen de getuigen, en houden daarna de ceremonie waar iemand uit jullie eigen kring het woord doet. Die ceremonie heeft geen juridisch gevolg, dus niets zit vast aan dag, uur of locatie. Hoe je zo iemand voorbereidt en welke valkuilen er zijn, staat in kan een vriend jullie ceremonie leiden.

Mag een pastoor, imam of rabbijn eerst trouwen?

Nee. In zowel Nederland als België komt de godsdienstige inzegening na het burgerlijk huwelijk, en die volgorde staat in de wet. Een geestelijke die een paar inzegent dat nog niet burgerlijk gehuwd is, overtreedt die regel, en dat is voor hem of haar strafbaar. Kerken vragen daarom vaak eerst om het bewijs van de burgerlijke voltrekking voordat ze een datum vastleggen.

Praktisch betekent dat twee planningsmomenten. Bij een kerkelijk huwelijk op zaterdag doen veel koppels het gemeentehuis op dezelfde ochtend of eerder in de week. Vraag bij de parochie, de moskee of de synagoge na welk bewijsstuk zij willen zien en hoeveel tijd zij nodig hebben voor hun eigen voorbereiding. Zet die twee momenten vroeg op jullie checklist, want de wachttijd bij de gemeente en de agenda van de kerk lopen zelden gelijk.

Zo regel je de voltrekking in de juiste volgorde

1. Bel de dienst burgerlijke stand van de gemeente waar jullie willen trouwen en vraag welke locaties zijn aangewezen en welke tarieven er gelden.
2. Vraag in hetzelfde gesprek na welke wachttijd er geldt tussen de melding of aangifte en de trouwdag.
3. Leg de datum en het tijdslot van de voltrekking vast voordat jullie een zaal of fotograaf boeken.
4. Wil je een eigen ambtenaar of een ambtenaar voor één dag, dien die aanvraag dan zo vroeg mogelijk in en vraag naar de uiterste termijn.
5. Regel de getuigen en geef hun gegevens door zoals de gemeente dat vraagt.
6. Boek een religieuze of vrije ceremonie altijd ná het moment dat het wettelijke deel vastligt.
7. Twijfel je over jullie situatie, bijvoorbeeld bij een buitenlandse akte of een eerder huwelijk, leg die vraag dan voor aan de gemeente of aan een notaris.